راه تقرّب و رسیدن به خدا؟

.

تقّرب و رسیدن به خدا‌ مهم ترین دغدغه هر مؤمنی است که برای دستیابی به آن تلاش می کند. بهترین راه رسیدن به خدا و رضوان الهی، همان راهی است که خود خداوند بیان و مشخص کرده است. این امر محقّق نمی گردد جز با شناخت خداوند متعال، حرکت در مسیر بندگی، رعایت اخلاق و مراقبت از نفس. علاوه بر این، باید موانع قرب الهی را رفع نمود که ارتکاب گناه از جمله آن موانع است.

پاسخ تفصیلی:

«تقّرب به خدا» و «وصول الی الله»،‌ مهمّ ترین دغدغه هر مومنی است؛ و آن را اصلی ترین هدف زندگی خود می داند. بهترین راه رسیدن به خداوند نیز همان راهی است که خداوند خود در آیات نورانی قرآنبیان کرده است. ابتدا باید معرفت و شناخت خود را نسبت به پروردگار افزایش داد و سپس در مسیری که او تعیین کرده است گام نهاد. اگر انسان خداوند و مسیر «سلوک الی الله» را درست بشناسد و در آن گام بر دارد، به سوی مقام قرب الهی حرکت نموده است.(1)
عوامل موثر در این مسیر متعدد هستند، اما مهم ترین شان را می توان این گونه برشمرد:

1. ایمانبه خداوند: اگر بخواهیم به درجات عالی «تقرّب الی الله» دست یابیم، باید بالاترین مراتب ایمانرا درک نمائیم. امام علی(علیه السلام) می فرماید: «اقربُ النّاس مِنَ اللهِ سبحانَهُ احْسَنُهم ایماناً»(2)؛ (نزدیک ترین مردم به خدای سبحان، نیک ایمانترین آنهاست).
برای رسیدن به مراتب بالای ایماننیز باید خداوند را همیشه همراه و ناظر اعمالمان ببینیم؛ چرا که پیامبر(صلی اللهعلیه وآله) در این باره فرمود: «افضَلُ الایمانِ ان تَعلَمَ انَّ اللَّهَ مَعَکَ حَیثُ ما کُنتَ»(3)؛ (برترین [مرتبه] ایمانآن است که بدانى هرکجا باشى خدابا تو است). این ایمانانسان را همواره متوجه خدامی کند و مسیر تقرّب را دائم به او گوشزد می کند.

2. عبادت: پس از ایمان، «عبادت» نقش بسزایی در طی این مسیر دارد؛ بخصوص نمازکه مصداق کامل عبادت است و در روایات به تاثیر آن در «تقرّب الی الله» تاکید شده است. امام کاظم (علیه السلام) در این باره می فرماید: «اَفْضَلُ مَا تَقَرَّبَ بِهِ الْعَبْدُ اِلَى اللَّهِ بَعْدَ الْمَعْرِفَهِ بِهِ الصَّلَاه»(4)؛ (بهترین چیزی که بنده بعد از شناخت خدابه وسیله آن به درگاه الهی تقرّب پیدا می کند، نمازاست). امام صادق(علیه السلام) نیز می فرماید: «الصَّلَاهُ قُرْبَانُ کُلِّ تَقِی»(5)‏؛ (نماز خواندن، برای هر شخص پرهیزگاری ‌وسیله نزدیکی به خدااست).
آری، اذکار و اعمال نمازاگر با توجّه و حضور قلب همراه گردد، نردبان صعودی است برای رسیدن به قرب الهی. پس می توان پذیرفت که (نزدیکترین حالِ بنده به خدا، حالى است که در سجدهاست)؛ «اقرَبُ ما یکونُ العَبدُ الَى اللّه ِ و هُو ساجِدٌ».(6) البته این در صورتی است که نمازگزار تمام توجّهش به سوی پروردگار باشد و او را بخواند.

3. شناخت اهل بیت(علیهم السلام): توجه به این نکته نیز لازم است که شناخت خداوند و اطاعت از او، بدون شناخت اهل بیت(علیهم السلام) میسّر نیست. بنابراین ارتباط با آنان حتّی در قالب «توسّل» نیز انسان را در رسیدن به قرب الهی کمک می کند. قرآندر این زمینه در آیه35 سورهمائده می فرماید: «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا اِلَیْهِ الْوَسیلَهَ وَ جاهِدُوا فی‌ سَبیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ»؛ (اى کسانى که ایمانآورده‌ اید! از [مخالفت فرمان] خدابپرهیزید! و وسیله‌ اى براى تقرب به او بجویید! و در راه او جهادکنید، باشد که رستگار شوید)! در روایات بیان شده که اهل بیت(علیهم السلام) خود را به عنوان وسیله [ای برای تقرّب به خداوند] معرفی کرده اند.(7)

4. ترک گناهو رعایت اخلاقو آداب دینی: در کنار موارد فوق، رعایت اخلاقو آداب دینی و انجام مستحبات و ترک گناهان نیز متمّم و مکمّل حرکت در مسیر الی اللهاست. در ذیل به احادیثی در این باره اشاره می کنیم:
- شب زنده داری؛ امام حسن عسکری(علیه السلام) در این باره می فرماید: «اِنَّ الوُصُولَ اِلی اللهِ عَزّوجلَّ سَفَرٌ لا یُدرَکُ اِلّا بِامتِطاءِ اللَّیلِ»(8)؛ (وصول به خداوند عزوجل سفری است که جز با عبادت در شب حاصل نگردد).
- خوشرویی با مردم؛ امام سجاد(علیه السلام) می فرماید: «اِنَّ اَقْرَبَکُمْ مِنَ اللَّهِ اَوْسَعُکُمْ خُلْقا»(9)؛ (نزدیک ترین شما به خداوند، خوش خُلق ترین شماست).
- حق گویی؛ امام علی(علیه السلام) می فرماید: «اقرَبُ العِبادِ الَى اللّه ِ تعالى اقوَلُهُم لِلحَقِّ و ان کانَ علَیهِ، و اعمَلُهُم بالحَقِّ و ان کانَ فیهِ کُرهُهُ»(10)؛(نزدیک ترین بندگان به خدای متعال، حق گوترین آنهاست، هر چند به زیانش باشد و عمل کننده ترین آنهاست به حق، هر چند بر خلاف میلش باشد).
- تواضع؛ امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «فِیمَا اَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اِلَى دَاوُدَ ع یَا دَاوُدُ کَمَا اَنَ‏ اَقْرَبَ‏ النَّاسِ‏ مِنَ‏ اللَّهِ‏ الْمُتَوَاضِعُونَ‏ کَذَلِکَ اَبْعَدُ النَّاسِ مِنَ اللَّهِ الْمُتَکَبِّرُون»(11)‏؛ (از وحیهای خدای عزوجل به داود(علیه السلام) این بود: ای داود! همچنان که نزدیک ترین مردم به خدافروتنان اند، دورترین مردم از خداوند هم متکبرین هستند).

-دوری از گناهنیز از موانع قرب الهی است که باید از آن پیشگیری کرد. امام محمد باقر(علیه السلام) در بیان اثر گناه تکبردر دوری از خداوند می فرماید: «الجَبّارونَ اَبعَدُ النّاس منَ اللهِ عزّوجلَّ یومَ القیامَهِ»(12)؛ (دورترین مردم از خداوند عزّوجل در روز قیامتسرکشانِ متکبّر هستند).
هر چه انسان در این مسیر، اسباب بیشتری را فراهم سازد، زودتر به قرب الهی نائل می گردد و پروردگار را همیشه حامی و در کنار خود می بیند.

پی نوشت:

(1). ر.ک: تفسير الميزان، طباطبایی، محمد حسین، مترجم: موسوى همدانى، سيد محمد باقر، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسين حوزه علميه قم، قم، 1374 هـ.ش، ج 17، ص 30.

(2). غرر الحكم و درر الكلم، تميمى آمدى، عبدالواحد بن محمد، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، قم، 1366 هـ.ش، ص 40.

(3). نهج الفصاحة، پاينده، ابو القاسم‏، دنياى دانش‏، تهران، 1382هـ.ش، چاپ چهارم، ص 229.

(4). بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، مجلسی، محمدباقر‏، انتشارات اسلامیه، تهران، 1363هـ.ش‏، ج 1، ص 144.

(5). همان، ج 75، ص 203.

(6). بحارالانوار، همان، ج 98، ص 49.

(7). ر.ک: تفسیر المیزان، همان، ج 5، ص 545.

(8). ‏أعيان الشيعة، امين عاملى، سیدمحسن، دار التعارف‏، بیروت، 1403هـ.ق‏، ج 1، ص 42.

(9). همان، ج 1، ص 644.

(10). غررالحکم، همان، ص 26.

(11). بحارالانوار، همان، ج 14، ص 39.

(12). وسائل الشيعه، شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، مؤسّسة آل البيتِ عليهم السلام لإحياء التُّراثِ، قم، 1409هـ.ق، ج 15، ص 381.