نشانه‌هاى عاقل

۱. ترك شهوت: «العاقل من هجر شهوته و باع دنياه باخرته» [433] عاقل كسى است كه شهوت خود را ترك كند و دنيايش را به آخرتش بفروشد.

۲. كنترل زبان: «العاقل من عقل لسانه» [434] عاقل كسى است كه زبان خود را از حرام كنترل كند.

۳. سخن نگفتن از بيم تكذيب

۴. خواهش نكردن از بيم محروم شدن

۵. وعده ندادن به آنچه كه مقدور انسان نيست.

۶. اميد نداشتن به آنچه كه مايه سركوبى است: امام كاظم عليه السلام مى‌فرمايد: «ان العاقل لا يحدث من يخاف تكذيبه و لايسأل من يخاف منعه و لا يعد ما لا يقدر عليه و لا يرجوا ما يعنف برجائه»

۷. دروغ نگفتن: «ان العاقل لا يكذب و ان كان فيه هواه» عاقل دروغ نمى‌گويد گرچه هوا و هوس او در دروغ باشد.

۸. فريب نخوردن: امام عليه السلام مى‌فرمايد: «لا يلسع العاقل من جحر مرّتين» [435]خردمند كسى است كه از يك سوراخ دو مرتبه گزيده نشود و فريب نخورد.

۹. ترك باطل: حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: «العاقل من رفض الباطل» [436]خردمند آن است كه باطل را ترك كند.

۱۰. تشخيص ضرر كمتر: «ليس العاقل من يعرف الخير من الشر و لكن العاقل من يعرف خير شرين»م [437] آن كسى كه خوبى را از بدى تشخيص دهد عاقل نيست؛ عاقل كسى است كه در ميان دو شر موردى را كه كمتر ضرر دارد انتخاب كند.

۱۱. شكرگزارى در برابر حلال و صبر از حرام: امام كاظم عليه السلام مى‌فرمايد: «يا هشام ان العاقل الذى لا يشغل الحلال شكره و لا يغلب الحرام صبره» [438]

اى هشام! خردمند كسى است كه حلال از شكرش باز ندارد و حرام بر صبرش چيره نشود.

[0]

[0] دهقان، اکبر، راه رشد، صفحه: ۱۴۲، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، قم - ایران، 1379 ه.ش.

[433] . تصنيف غرر

[434] . تصنيف غرر

[435] . بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۳۲ - ۱۵۹

[436] . بحار، ج ۱، ص ۱۳۲ - ۱۵۹

[437] . بحارالانوار، ج ۷۸، ص ۶

[438] . كافى، ج ۱،ص۱۳